Reklama
  • Czwartek, 2 czerwca 2016 (11:00)

    Alergia. Jakie objawy i leczenie da najlepsze rezultaty

Według nowych danych już 15 mln Polaków cierpi na alergię. Większość przypomina sobie o chorobie wiosną, kiedy pojawiają się objawy: katar, łzawienie oczu, drapanie w gardle. Niewielu wie, że można pozbyć się ich na długo. Jak? Odczulając się. To najskuteczniejszy sposób walki z alergią. Co powinnaś o nim wiedzieć?

W połowie kwietnia w powietrzu jest wysokie stężenie pyłków brzozy i topoli. Na początku maja dębu, a pod koniec zaczynają kwitnąć trawy, które uczulają aż 60 proc. osób z alergią wziewną. Tak zazwyczaj układa się wiosenny kalendarz pylenia roślin. Ostatnia zima była jednak łagodna i krótka. Przyroda wcześniej się obudziła.

Reklama

Efekt? Szybciej rozpoczął się sezon kwitnienia. A to oznacza, że w tym roku będziemy kilka tygodni dłużej narażeni na uczulające pyłki – informują alergolodzy. Problem dotyczy przede wszystkim mieszkańców miast, którzy chorują na alergię dwa razy częściej niż mieszkańcy wsi. Dlaczego?

– Gdy środowisko jest zanieczyszczone, na błonie śluzowej wyściełającej układ oddechowy występują zmiany zapalne. Przez to silniej reaguje ona na bodźce, jakimi są alergeny – tłumaczy dr med. Piotr Dąbrowiecki, alergolog z Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie. To nie wszystko.

W mieście temperatura jest zwykle nieco wyższa niż na wsi, w związku z tym rośliny wytwarzają więcej uczulających białek. Dodatkowo miejskie pyłki są zanieczyszczone.

Przyczepiają się do nich cząsteczki siarki, azotu i pyłów unoszących się w powietrzu. Gdy wnikną do układu oddechowego, silniej pobudzają i tak już podrażnioną błonę śluzową.

Sztuka tolerancji

Szczególnie wrażliwe na zanieczyszczenia środowiska są kobiety. Warszawianki mieszkające przy głównych ulicach częściej niż mężczyźni cierpią z powodu obturacji, czyli skurczu oskrzeli wywołanego stanem zapalnym. To wniosek z badań przeprowadzonych wśród 6 tys. osób przez alergologa dra Piotra Dąbrowieckiego z WIM-u i inż. Artura Badyda z Politechniki Warszawskiej. Obturacja jest charakterystycznym objawem astmy oskrzelowej. A choroba ta często bywa skutkiem nieleczonego uczulenia.

Jak można jej zapobiegać? Unikać kontaktu z substancjami podrażniającymi oskrzela (co bywa trudne). Przyjmować leki zmniejszające objawy choroby. Niektóre z nich (tańsze, starszej generacji) mogą jednak zwiększać apetyt i wywoływać senność. Najlepszym rozwiązaniem problemu jest immunoterapia, czyli odczulanie.

Na czym polega? Na podawaniu w małych dawkach tego, co nam szkodzi. Podobnie działamy, szczepiąc się przeciwko chorobom zakaźnym. Tyle że wtedy zwiększamy odporność na drobnoustroje. A odczulając się, łagodzimy reakcję organizmu na alergeny. Chodzi o to, by zaczął je tolerować.

– Stosując leki, walczymy jedynie ze skutkami alergii. Odczulenie likwiduje jej przyczynę. Dlatego po terapii objawy znikają na wiele lat albo znacząco słabną.

To najskuteczniejsza metoda leczenia alergii wziewnych – mówi dr Piotr Dąbrowiecki. Wady? Trwa długo, od trzech do pięciu lat. A po nawrocie objawów (zwykle po ok. 10 latach) należy ją powtórzyć. Nie pomaga w przypadku alergii pokarmowych i w atopowym zapaleniu skóry.

Natomiast świetnie się sprawdza u osób uczulonych na pyłki roślin, roztocza, pleśnie, jad owadów, sierść zwierząt. I zmniejsza ryzyko wystąpienia nowych uczuleń. Tylko u ok. 10 proc. pacjentów immunoterapia nie przynosi efektów. Lekarze nie wiedzą dlaczego tak się dzieje i nie potrafią przewidzieć, u którego alergika to leczenie nie zadziała. Mimo zalet nie jest to metoda popularna.

Ze statystyk NFZ wynika, że rocznie odczula się ok. 100 tys. alergików.

– A mogłoby nawet dziesięć razy więcej – mówi ekspert. Co nas zniechęca? Ryzyko związane z terapią. Raz na 2 mln podań preparatu odczulającego może dojść do wstrząsu anafilaktycznego. Lekarz ma obowiązek poinformować o tym pacjenta, a także poprosić o podpisanie tzw. formularza świadomej zgody na rozpoczęcie terapii. To powoduje, że rezygnujemy.

– Niesłusznie, bo wielokrotnie wyższe ryzyko wstrząsu anafilaktycznego grozi alergikom na co dzień (np. osobom uczulonym na jad owadów po użądleniu przez osę) – wyjaśnia dr Piotr Dąbrowiecki, który sam przeszedł immunoterapię.

Wiosenne przygotowania

Odczulanie przebiega podobnie bez względu na rodzaj alergii. Wyjątkiem jest moment rozpoczęcia terapii. Jesteś uczulona na alergeny całoroczne (np. roztocza, pleśnie)? Możesz się zgłosić do lekarza w każdej chwili. Masz alergię sezonową (na pyłki roślin)? Musisz poczekać do jesieni, kiedy zakończy się okres pylenia. Już teraz warto jednak rozpocząć przygotowania. Co powinnaś robić? Obserwuj, jakie masz objawy.

– To ważne – podkreśla dr Dąbrowiecki. – Informacje od pacjenta są dla lekarza równie istotne, jak późniejsze wyniki badań. Pomagają stwierdzić, co wywołuje alergię, i zwiększają szanse na powodzenie terapii. Wyjaśniamy krok po kroku, jak powinna przebiegać.

1. Prowadź obserwację

Załóż dziennik, w którym będziesz zapisywała swoje dolegliwości. Możesz też pobrać bezpłatną aplikację na telefon (wejdź na odetchnijspokojnie.pl). Kiedy masz zacząć? Gdy tylko zauważysz pierwsze symptomy alergii. Zwracaj uwagę na to, co dzieje się z oczami (czy łzawią, pieką, a pod powiekami czujesz piasek), z nosem (katar, kichanie, niedrożność), gardłem (drapanie, ból, pieczenie), układem oddechowym (kaszel, świsty, uczucie duszności) i skórą (wypryski na odsłoniętych częściach ciała, głównie na twarzy).

Notuj, kiedy dolegliwości się nasilają. Możesz w tym celu użyć skali od 0 (brak objawów) do 3 (silne objawy). Najlepiej rób zapiski codziennie, a co najmniej raz na tydzień. To ważne, bo stężenie alergenów zmienia się co kilka dni. Prowadź obserwację do dwóch tygodni po ustąpieniu ostatnich objawów.

2. Idź do alergologa

Najpierw jednak do lekarza pierwszego kontaktu, od którego uzyskasz skierowanie do specjalisty. Nie każdy alergolog zajmuje się odczulaniem, dlatego zapisując się na wizytę, zapytaj o to. Specjalista stwierdzi, czy nie masz przeciwwskazań do terapii.

Nie przeprowadza się jej u dzieci poniżej 5. roku życia, u osób z chorobami autoimmunologicznymi (np. Hashimoto, bielactwo, reumatoidalne zapalenie stawów), u pacjentów z zaawansowaną astmą, poważnymi chorobami serca, nowotworem (do pięciu lat po leczeniu). Odczulania nie powinno się rozpoczynać w ciąży.

Ale można je wtedy kontynuować. Lekarze nawet to zalecają. Jak dowiodły wyniki badań przedstawione na kongresie Amerykańskiego Towarzystwa Alergologicznego (ACAAI), terapia zmniejsza ryzyko, że dziecko będzie alergikiem.

Do niedawna uważano, że odczulanie nie jest też wskazane u osób powyżej pięćdziesiątki. Lekarze obawiali się, że układ odpornościowy osób starszych nie zareaguje właściwie na podanie szczepionki. Na tegorocznym kongresie ACAAI zaprezentowano analizy, z których wynika, że jest to skuteczna terapia także wśród alergików w wieku 65–75 lat.

3. Zrób badania

Prawdopodobnie lekarz zleci wykonanie testów naskórkowych. Są wiarygodne, tanie i szybkie, dlatego najpopularniejsze. Na czym polegają? Na wewnętrznej części przedramienia umieszcza się krople roztworu z wybranymi alergenami.

Następnie skóra w tych miejscach jest nakłuwana. Jeśli po 15–20 minutach pojawi się swędzący bąbel albo zaczerwienienie, może to oznaczać, że masz alergię (im większa zmiana, tym silniejsze uczulenie). Wyniki testu zgadzają się z twoimi obserwacjami? Można rozpocząć terapię. Ale czasami testy nie są rozstrzygające.

Na przykład wykazują, że jesteś uczulona na pylącą latem bylicę, a ty największe dolegliwości masz w kwietniu, kiedy pyli brzoza i topola. Wtedy lekarz dodatkowo zleca badanie krwi (u najmłodszych i osób ze zmianami skórnymi wykonuje się je w pierwszej kolejności). Polega ono na oznaczeniu stężenia swoistych przeciwciał IgE.

To immunoglobuliny wytwarzane przez białe krwinki w reakcji na alergen. Wyniki otrzymujesz po 5–7 dniach. Połączenie testu naskórkowego z badaniem krwi daje niemal stuprocentową pewność prawidłowej diagnozy. Jeśli jednak nadal są wątpliwości, wykonuje się test prowokacyjny: polega on na podaniu do nosa roztworu alergenu w postaci aerozolu. Wiąże się to z ryzykiem wystąpienia skurczu oskrzeli, więc takie badanie przeprowadza się wtedy, kiedy jest niezbędne.

Twoja poradnia ma podpisaną umowę z NFZ? To oznacza, że przebadasz się bezpłatnie. W prywatnym laboratorium za zestaw testów naskórkowych (sprawdzających 20 alergenów) zapłacisz od 100 do 150 zł.

Badanie krwi pod kątem jednego alergenu kosztuje ok. 30–40 zł, a gdy chcesz sprawdzić większą ich liczbę, zapłacisz od 150 zł wzwyż. Ważne: nie powinnaś się badać, jeśli masz nasilone dolegliwości alergiczne (mogą one zaburzyć wynik), a także podczas przyjmowania niektórych leków przeciwalergicznych, tzw. antyhistaminików (z tego samego powodu).

4. Wybierz preparat

Wiadomo już, które alergeny cię uczulają, i zostałaś zakwalifikowana do terapii? Świetnie. Przed tobą ważna decyzja – wybór preparatu. Możesz skorzystać ze szczepionki w zastrzyku lub doustnej w postaci kropli podjęzykowych albo rozpuszczalnych tabletek (dostępnych od niedawna).

Kupujesz je w aptece na receptę. Ale zanim lekarz ją wypisze, powinnaś poznać plusy i minusy każdej z opcji. Preparaty w zastrzykach kosztują niewiele, są refundowane przez NFZ. Za opakowanie najtańszych zapłacisz 3,20 zł.

W ciągu roku terapii będziesz potrzebowała 2–3 opakowań (w każdym, w zależności od producenta, znajduje się od 1 do 4 ampułek). Niektóre preparaty mają mniejszą refundację, dlatego kosztują więcej, ok. 300 zł (2–3 opakowania starczą na rok terapii). Zarówno tańsze, jak i droższe zawierają określoną porcję substancji czynnej (alergenu), niezbędną do uzyskania efektu terapeutycznego.

Często wybór między nimi zależy od doświadczeń alergologa. Ze względów bezpieczeństwa (ryzyko wstrząsu anafilaktycznego) zastrzyki zawsze wykonuje się w gabinecie lekarskim (wyjątkiem jest odczulanie przeciwko jadowi owadów, które przeprowadza się w szpitalu).

W pierwszych 2–3 miesiącach terapii trzeba się na nie zgłaszać co tydzień lub dwa (w zależności od preparatu). Potem przez 3–5 lat raz na miesiąc lub półtora. Wybór zastrzyków oznacza więc częste wizyty u lekarza.

To lepsze rozwiązanie dla zapominalskich niż pigułki lub krople, które trzeba przyjmować codziennie. Choć plusem jest to, że terapię doustną prowadzisz sama w domu. To także najbezpieczniejsza forma odczulania.

Po zażyciu tabletki lub kropli zawarte w nich alergeny przedostają się do krwi stopniowo, więc gwałtowne reakcje zdarzają się znacznie rzadziej niż po zastrzyku. Odczulanie z pomocą tabletek lub kropli jest też bezbolesne i z tego powodu wskazane dla dzieci. Niestety tego typu preparaty nie są refundowane. A cena rocznej kuracji wynosi od 1,2 do 2 tys. złotych.

5. Rozpocznij terapię

Żeby przyjąć pierwszą dawkę szczepionki, musisz być zdrowa. Nawet drobna infekcja jest przeciwwskazaniem do rozpoczęcia odczulania, bo zwiększa ryzyko powikłań. Zdecydowałaś się na preparat w kroplach lub tabletkach?

Upewnij się, czy nie masz w ustach aft, pleśniawek, małych ran. Alergeny mogą przez nie szybciej trafić do krwi, co wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych. Za pierwszym razem będziesz musiała przyjąć tabletki lub krople u lekarza, który poinstruuje cię, jak to robić – zażywaj je o tej samej porze, przed połknięciem trzymaj środek w ustach co najmniej 2 minuty, a potem przez kwadrans nie jedz ani nie pij.

Jeśli zdecydowałaś się na zastrzyk, po każdej aplikacji powinnaś zostać w przychodni przez pół godziny na wypadek zaostrzenia objawów. W przypadku wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego lekarz poda ci adrenalinę. W dniu wizyty unikaj wysiłku fizycznego (nie uprawiaj sportu, nie noś ciężkich zakupów), nie pij alkoholu i nie wystawiaj się na działanie wysokiej temperatury (nie dla ciebie sauna i opalanie).

Dlaczego? W ten sposób przyspieszysz wchłanianie się alergenu, co może mieć niepożądane skutki uboczne. Terapia składa się z dwóch części: leczenia początkowego, w trakcie którego przyjmujesz stopniowo rosnące dawki alergenu (2–3 miesiące) oraz leczenia podtrzymującego – wtedy otrzymujesz stałą dawkę terapeutyczną (3–5 lat).

Możesz też zdecydować się na odczulanie przedsezonowe. Po leczeniu początkowym i osiągnięciu dawki maksymalnej robisz przerwę (powinna nastąpić przed sezonem pylenia). W kolejnym roku powtarzasz ten schemat.

6. Czekaj na rezultaty

Pierwsze efekty terapii możesz zauważyć po roku. W tym czasie u połowy odczulanych osób objawy alergii ustępują lub łagodnieją. U pozostałych różnicę widać po około dwóch latach. Jeśli dobrze i szybko zareagowałaś na terapię, możesz ją na pewien czas przerwać. Nie wcześniej jednak niż po 3 latach.

Efekty jej działania utrzymują się zwykle dwa razy dłużej, niż trwało odczulanie, a więc 6–10 lat. W pojedynczych przypadkach nawet kilkanaście.

Izabela Filc-Redlińska

Wstępna diagnoza

• Rano masz zatkany nos, a w gardle płynną wydzielinę? To może być alergia na roztocza.

• Wiosną lub latem cierpisz z powodu kataru, masz napady kichania, świąd nosa, łzawienie spojówek, a czasami wypryski na skórze? Możesz być uczulona na pyłki roślin.

• Zaburzenia oddychania (świszczący oddech, nieżyt nosa, duszności, a nawet zapalenie krtani) często świadczą o alergii na pleśnie.

• Zaczerwienienie spojówek, łzawienie, niekiedy katar lub kichanie to objawy alergii na sierść, naskórek lub odchody zwierząt.

• Pokrzywka, atopowe zapalenie skóry, nudności i biegunki wskazują na alergię pokarmową. Źródło: Polskie Towarzystwo Alergologiczne

Bezpieczne wakacje

• Jesteś uczulona na pyłki roślin? Wybierz się nad morze lub w wysokie góry (powyżej 1200 m n.p.m.), gdzie znajduje się mniej roślin niż na przykład na Mazurach. Dobrym rozwiązaniem będzie też urlop za granicą, w kraju z inną roślinnością.

• Masz nietolerancję lub alergię pokarmową? Zaplanuj wyjazd w miejsce, gdzie będziesz mogła przygotowywać posiłki we własnym zakresie.

• Jesteś uczulona na grzyby i pleśnie? Nie dla ciebie pobyt w domkach kempingowych i starych drewnianych domach.

• Cierpisz na atopowe zapalenie skóry? Unikaj wyjazdów do krajów, gdzie jest gorąco i wilgotno. Chorzy na AZS często źle reagują na pot. Im mocniej się pocą, tym gorszy jest stan ich skóry. Dobrze wpływa na nią słońce i kąpiel w słonej morskiej wodzie. Urlop nad Bałtykiem wskazany.

Źródło: Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP

Oto jakich zasad powinnaś przestrzegać, by zmniejszyć ryzyko objawów alergii:

• na pyłki – śpij przy zamkniętych oknach, unikaj wychodzenia na zewnątrz w dni z wysokim stężeniem alergenów (sprawdzisz je na stronie alergen.info.pl), po spacerze zmień ubranie i wykąp się, noś duże okulary przeciwsłoneczne, nie susz ubrań na zewnątrz, unikaj jazdy samochodem z otwartym oknem.

• na roztocza – utrzymuj w mieszkaniu temperaturę poniżej 22°C, często wietrz sypialnię, wycieraj kurz wilgotnymi ściereczkami, zabawki pluszowe i materace wystawiaj latem na słońce, a zimą na mróz, stosuj pokrowce na pościel z tzw. tkanin barierowych (nieprzepuszczających alergenów roztoczy), zrezygnuj z dywanów, kup odkurzacz w filtrem HEPA.

• na pleśnie – utrzymuj w domu niską wilgotność powietrza (żeby ją kontrolować, możesz kupić higrometr, który wskazuje jej poziom), dbaj o prawidłową wentylację łazienki i kuchni, unikaj nawilżaczy powietrza, nie trzymaj w domu roślin doniczkowych ani drewna kominkowego, szybko usuwaj odpadki kuchenne, łatwo psujące się owoce i warzywa.

• na jad owadów – unikaj posiłków na zewnątrz, a jeśli je lubisz, sprawdzaj, czy na potrawie lub w napoju nie ma insektów. Nie chodź boso i staraj się nosić zakryte obuwie, nie wykonuj gwałtownych ruchów w pobliżu owadów, w razie ataku pszczół lub os zasłoń głowę, w przypadku użądlenia szybko usuń żądło, noś przy sobie autowstrzykiwacz z adrenaliną. Źródło: Polskie Towarzystwo Alergologiczne, ogólnopolski program edukacyjno-informacyjny „Przygotuj się na wstrząs!”

Informacje na temat objawów i leczenia alergii znajdziesz na stronach:

• Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP: www.astma-alergia-pochp.pl • Polskiego Towarzystwa Alergologicznego: www2.pta.med.pl • w serwisie alergologicznym Ośrodka Badań Alergenów Środowiskowych: www.alergen.info.pl • w serwisie odczulanie.info • w serwisie odetchnijspokojnie.pl

Zobacz również

Twój komentarz może być pierwszy

Zapoznaj się z Regulaminem
Wypełnienie pól oznaczonych * jest obowiązkowe.