Reklama
  • Czwartek, 15 września 2016 (13:10)

    Niebezpieczne uczulenia

Nie jesteśmy bezradni. Są terapie, które zmniejszą ryzyko silnych reakcji alergicznych.

Reklama

Niedawno w ramach nagłego przypadku trafiła do mnie pani Anna (42). Miała spuchniętą twarz i trudności z oddychaniem. Szybko podałem leki i wezwałem pogotowie. Okazało się, że pani Anna spuchła po zjedzeniu lodów.

Musiały w nich być orzechy, na które pacjentka jest uczulona. Tylko szybka pomoc uratowała jej życie. W wielu wypadkach anafilaksja, czyli najbardziej niebezpieczna postać chorób alergicznych, może nawet prowadzić do śmierci (patrz ramka: Skąd ten problem?).

Wstrząs anafilaktyczny polega na niedostatecznym przepływie krwi przez tkanki

Są one przez to gorzej zaopatrzone w tlen i substancje odżywcze. Zostaje też zakłócony proces usuwania produktów przemiany materii (często są toksyczne dla organizmu). Wstrząs może wystąpić zarówno u alergików, jak i u ludzi, którzy nie mieli wcześniej podobnej reakcji.

Najczęstszą przyczyną anafilaksji jest jad owadów błonkoskrzydłych – pszczół, os, szerszeni, mrówek, ale także pokarmy – orzeszki ziemne, laskowe, ryby i skorupiaki oraz cytrusy. U dzieci – jaja kurze, mleko krowie, orzechy ziemne, laskowe, ryby, pszenica, soja.

Anafilaksję mogą wywołać też leki, np. antybiotyki, miorelaksanty, niesteroidowe leki przeciwzapalne, szczepionki, przeciwciała monoklonalne i inne produkty medyczne oraz środki kontrastowe stosowane w badaniach radiologicznych. Bywa, że silną reakcję alergiczną powoduje ciepło, zimno, opalanie i alkohol.

Anafilaksja objawia się świądem skóry na dłoniach, ale często rozprzestrzenia się na całe ciało. Charakterystyczna jest pokrzywka lub obrzęk. Mogą również wystąpić objawy związane z przewodem pokarmowym, takie jak ostry ból brzucha czy nagła biegunka, a także obfite poty, uczucie lęku oraz objawy ze strony układu oddechowego i układu krążenia, przede wszystkim duszność.

W postaciach najcięższych (wstrząs anafilaktyczny) dochodzi do spadku ciśnienia i utraty przytomności. W lżejszych postaciach anafilaksji występuje kichanie, swędzenie w gardle, wysypka na skórze (pokrzywka) oraz uczucie duszności i kaszel.

U dzieci częściej spotykamy przypadki anafilaksji objawiającej się przede wszystkim problemami oddechowymi.

Niestety, jest to coraz powszechniejszy problem

Z badań wynika, że w ciągu ostatnich 10–15 lat liczba przypadków tego rodzaju reakcji alergicznej wzrosła 5–7-krotnie. Pacjent z anafilaksją uogólnioną, a zwłaszcza w trakcie wstrząsu anafilaktycznego, musi natychmiast trafić do szpitala, gdzie otrzyma odpowiednie leki.

Przy wypisie z placówki dostaje adrenalinę do samodzielnego podania, która może być umieszczona w ampułkostrzykawce lub autostrzykawce. Wstrzykuje się ją domięśniowo w przednio-boczną część uda. Pacjent powinien być zaopatrzony w identyfikator informujący, że jest zagrożony anafilaksją, mieć indywidualny plan postępowania na wypadek kolejnego incydentu i znać adres placówki medycznej, w której otrzyma specjalistyczną pomoc.

Natomiast 3–4 tygodnie po wstrząsie wskazane jest przeprowadzenie testów, które wykryją czynnik powodujący anafilaksję. Konieczna jest edukacja bliskich pacjenta, jak postępować w razie anafilaksji. W wypadku wstrząsu spowodowanego jadem lub ukąszeniem owadów błonkoskrzydłych wskazana jest immunoterapia.

Warto wiedzieć

Osoby uczulone na jad owadów powinny poddać się immunoterapii, czyli odczulaniu.

Immunoterapia. To jedyna metoda, aby nauczyć układ odpornościowy prawidłowych reakcji i uniknąć wstrząsu anafilaktycznego. Jeśli nie ma przeciwwskazań do odczulania, np. cukrzycy typu 1, lekarz kieruje pacjenta na testy naskórkowe oraz z krwi na obecność przeciwciał IgE. Jeśli badania wykażą uczulenie na jad, można od razu rozpocząć odczulanie.

Przez trzy pierwsze miesiące szczepionkę przyjmuje się co tydzień. Po zastrzyku trzeba zostać jeszcze przez pół godziny w poradni na wypadek jakiejś gwałtownej reakcji organizmu. W dniu szczepienia nie wolno pić alkoholu. Od czwartego miesiąca szczepionkę przyjmuje się co 4–6 tygodni. Terapia trwa od 3 do 5 lat i jest refundowana przez NFZ.

Skąd ten problem?

Anafilaksja jest reakcją systemu odpornościowego. Gdy do organizmu dostanie się białko obcego gatunku, tzw. antygen – jad, pokarm, cząstka leku, szczepionka – układ odpornościowy broni się, wytwarzając swoiste przeciwciała.

Przy ponownym kontakcie z antygenem dochodzi do natychmiastowego wyzwolenia tzw. mediatorów procesów zapalnych. Są to m.in. histamina, prostagandyny, cytokiny i wiele innych substancji. W wyniku ich działania w czasie od kilku do kilkunastu minut od kontaktu układu odpornościowego z białkiem występują objawy anafilaksji.

Poradnik krok po kroku

Ukąszenie. Jeśli zaatakowała nas pszczoła, żądło pozostaje w skórze i jeszcze przez ok. 20 sekund jad wprowadzany jest do krwi. Dlatego należy je szybko usunąć.

Osa nie zostawia żądła, tylko kłuje nim wiele razy, więc zdecydowanym ruchem trzeba oderwać ją od skóry.

Pomoc. Jeżeli podejrzewamy, że może dojść do wstrząsu, bo osoba użądlona jest uczulona, występują charakterystyczne objawy, koniecznie trzeba wezwać karetkę (tel. 999, 112).

Opieka. Czekając na fachową pomoc, osoba poszkodowana powinna leżeć wygodnie, a w przypadku znacznego osłabienia, nogi lekko podnosimy do góry. W razie zaburzeń oddychania lub duszności przyjmujemy pozycję siedzącą. W miejscu użądlenia warto zrobić okład z kostek lodu.

Opaska uciskowa i wapno. Jeśli owad użądlił w rękę lub w nogę, nad miejscem użądlenia powinno się założyć opaskę uciskową, a kończynę unieść powyżej poziomu serca. Należy podać dużą dawkę wapna, które złagodzi skutki użądlenia.

Adrenalina. Osoby, które wiedzą, że są uczulone na jad owadów, powinny mieć przy sobie zestaw ratujący życie – autostrzykawkę z odpowiednią dawką adrenaliny. Lek dostępny jest wyłącznie na receptę.

Reanimacja. Jeśli osoba poszkodowana straci przytomność przed przybyciem lekarza, trzeba sprawdzać, czy oddycha, jakie ma tętno. W razie konieczności trzeba podjąć reanimację: usta-usta i uciski klatki piersiowej.

WAŻNE Odczulanie na jad owadów jest refundowane przez NFZ. Odbywa się w szpitalach, na oddziałach alergologicznych.

Pamiętajmy

Wstrząs anafilaktyczny jest reakcją alergiczną nasiloną do tego stopnia, że zagraża życiu.

Najbardziej typowe objawy wstrząsu to: trudności z oddychaniem spowodowane obrzękiem krtani lub skurczem oskrzeli, ostry ból w nadbrzuszu z dławieniem podchodzącym do gardła, gwałtowne wymioty lub biegunka, spadek ciśnienia skurczowego poniżej 90 mm Hg, zaburzenia świadomości, a nawet utrata przytomności.

dr Piotr Dąbrowiecki, alergolog, NZOZ Zdrowie w Legionowie

Anafilaksją zagrożone są szczególnie osoby cierpiące na alergię pokarmową oraz te, które są uczulone na leki. W ich wypadku warto przeprowadzić tzw. desensytyzację. Polega ona na regularnym podawaniu małych dawek alergenu lub leku, co często ratuje choremu życie.

Gdy nadwrażliwy pacjent zje produkt ze śladową ilością alergenu, może umrzeć. Jeśli jednak był desensytyzowany, ma szansę przeżyć kontakt z alergenem. Warto, by leczenie to przeszły zwłaszcza osoby uczulone na białko kurze i salicylany, ponieważ te alergie stają się coraz bardziej powszechne.

Zobacz również

Twój komentarz może być pierwszy

Zapoznaj się z Regulaminem
Wypełnienie pól oznaczonych * jest obowiązkowe.